Een vierde pedaal?

De pédale harmonique

Wanneer je het rechterpedaal indrukt, worden normaal alle dempers van de snaren gelicht. Speel je vervolgens een noot, dan blijft die noot doorklinken.

Bij de pédale harmonique gebeurt iets bijzonders. De dempers worden eveneens gelicht, maar zodra je een nieuwe noot speelt, komt de demper van die specifieke noot onmiddellijk weer op de snaar.

De andere snaren blijven ondertussen vrij om mee te trillen.

Daardoor krijg je een combinatie van een duidelijke, relatief korte directe toon en de resonantie van de rest van het instrument.

Een extra klankkleur

Het effect is het best te begrijpen als een extra kleur op het klankpalet.

Een enkele noot kan bijvoorbeeld de resonantie van andere snaren in beweging brengen, waardoor rond de toon een soort akoestische halo ontstaat. Bij akkoorden kan het effect nog sterker zijn: de afzonderlijke tonen blijven duidelijk, terwijl de resonantie van de vleugel voor meer diepte zorgt.

Dat maakt het mogelijk om veel resonantie te creëren zonder dezelfde hoeveelheid vertroebeling als bij het gewone sustainpedaal.

Waarvoor is het interessant?

De pédale harmonique biedt vooral mogelijkheden in muziek waarin klankkleur en resonantie een belangrijke rol spelen.

Bij Debussy en Ravel kan je bijvoorbeeld een zeer ruimtelijke klank creëren zonder dat de muziek volledig in sustain verdwijnt. Maar ook in Bach kan het interessant zijn: je kunt resonantie toevoegen terwijl de afzonderlijke stemmen relatief helder blijven.

Het is dus geen pedaal dat je voortdurend gebruikt, maar eerder een extra expressiemiddel voor specifieke momenten.

Niet elke vierde pedaal is hetzelfde

De term "vierde pedaal" kan overigens misleidend zijn. Bij sommige Fazioli-vleugels vermindert de vierde pedaal bijvoorbeeld de afstand die de hamer aflegt, waardoor zeer zacht spelen gemakkelijker wordt.

De vierde pedaal van de Wendl & Lung 178 Professional II werkt volgens een heel ander principe: het is specifiek een pédale harmonique.

Vooral iets om zelf te horen

De werking ervan laat zich moeilijk volledig in woorden beschrijven. Speel dezelfde passage zonder pedaal, met het gewone sustainpedaal en vervolgens met de pédale harmonique, en het verschil wordt meteen duidelijk.

De Wendl & Lung 178 Professional II die momenteel bij Piano-Atelier Proost-Slackx staat, is uitgerust met deze bijzondere technologie. De 178 cm lange vleugel werd in het atelier nagekeken, afgeregeld, geïntoneerd en gestemd.

Een extra pedaal is misschien een klein detail. Maar voor wie graag met klank werkt, opent het een verrassend groot aantal mogelijkheden.